2016 NaKo voorjaarsklankenProgramma Voorjaarsklanken:
Mahler – Blumine
Schubert – Symfonie no. 8 “Unvollendete”
Brahms – Pianoconcert no. 2 met soliste Irina Loskova

Waar en wanneer?
Zaterdag 16 april, 20.15 uur in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO), Heuvellaan 33, Hilversum
Zondag 17 april, 15.00 uur in De Duif, Prinsengracht 756, Amsterdam

 

 

Korte toelichting
Schubert’s 8e Symfonie ‘Unvollendete’
Schuberts bekendste symfonische werk is onaf. Of toch niet? Zijn 8e Symfonie ‘Unvollendete’, heeft twee voltooide delen plus een bonus van twintig maten. Die twee delen zond hij als bedankje naar de muziekvereniging ‘Steiermärkischen Musikverein’ die hem tot erelid benoemde. Misschien beschouwde Schubert de symfonie wel als klaar. Het mysterie zal nooit opgelost worden.

Er is een theorie die stelt dat Schubert geen noodzaak zag voor een 3e en 4e deel, omdat hij alles al in de eerste twee delen had samengebald en hij tot het inzicht kwam dat de compositie in zijn compacte vorm een volmaakte eenheid vormde. Doch Schubert heeft meer symfoniedelen geschreven en onvoltooid gelaten. Zijn werkwijze was niet altijd ordelijk of systematisch. Men veronderstelt dat hij diverse malen is begonnen aan een symfonie waarvan de muziek onafgemaakt is blijven liggen. Maar in alle gevallen is de Unvollendete een majestueus werk vol inventieve melodieën. Schubert werkte in 1822 aan de symfonie, maar het werk raakte aanvankelijk in de vergetelheid en beleefde zijn premiėre pas in 1865 in Wenen.

Brahms’ 2e Pianoconcert
Pianospelen is zwaar werk. Hoeveel kracht er precies nodig is om een enkele toets in te drukken hangt af van de piano. Een klein onderzoek leert dat het gewicht van een pondspak koffie nog net vijf zwarte toetsen kan indrukken. Dat is honderd gram per toets voor een miniem geluid. Voor meer volume is meer gewicht nodig. Om ervoor te zorgen dat een pianist genoeg conditie heeft om aan het eind van een concert nog steeds met grote precisie te spelen, moet hij dagelijks vele uren oefenen. Alle grote virtuozen trainen dagelijks als een topsporter!

In dit 2e pianoconcert uit 1881 maakte Brahms het de pianist niet gemakkelijk, al was het alleen maar door haar enorme lengte. Het heeft vier delen die samen zo’n vijftig minuten duren. Om het hele concert tot een goed einde te brengen, is er op zijn minst een afgetrainde pianist nodig. En die heeft het NaKo gevonden in Irina Loskova. (zie foto) Zij speelde (met succes) al eerder in 2010 met ons orkest het Amerikaans programma, waaronder Gershwin’s ‘Rhapsodie in Blue’ en het ‘1e pianoconcert’ van Anderson.

In het 2e Pianoconcert zitten enkele opvallende solo’s voor orkestmusici – het derde deel begint met een uitgesponnen melodie voor de cello, een stukje verderop doen de twee klarinetten een wedstrijdje met de pianist wie het zachtst en delicaatst kan spelen – maar eigenlijk staan de muzikanten voor iedere nieuwe inzet, of het nu een enkele felle trompettoon is of een klap op een pauk, voor hetzelfde probleem: die eerste toon moet goed zijn!

Het 2e Pianoconcert begint met één maat helemaal alleen voor de eerste hoornist. Maar zijn geestelijke voorbereiding is dan al een tijdje aan de gang, zoals een schaatssprinter ook eerder begint dan het startschot. En zo volgen er nog vele van dit soort momenten in het orkest. Als je er eenmaal oog voor hebt, zie je het overal gebeuren.

Mahler – Blumine
Oorspronkelijk was Blumine een van de zeven stukken die Mahler in “twee dagen” in juni 1884 voor een optreden van Joseph Victor schreef voor het toneelstuk ‘Der Trompeter von Säkkingen’.  Het Andante  begint en eindigt met een lyrische cantilena voor de trompet. Terwijl Mahler werkzaam was bij het Koninklijke en Keizerlijk Theater van Kassel in 1883, werd hij verliefd op de aantrekkelijke blonde sopraan Johanna Richter. Het is waarschijnlijk dat Richter de inspiratie van Mahler was voor het schrijven van de serenade Blumine.

In een brief schreef Mahler in 1884 aan zijn vriend Fritz Löhr: “Ik voltooide dit opus in twee dagen, en ik moet u zeggen dat ik er erg blij mee ben.” Het lijkt erop dat twee jaar later zijn mening over dit werk was veranderd. In een gesprek tussen Mahler en Max Steinitzer zei de laatste: “Mahler vond het te sentimenteel, werd geïrriteerd en liet me beloven dat ik de pianobewerking die ik ervan had gemaakt, zou vernietigen.” Maar in 1888 vond Mahler het blijkbaar toch goed genoeg om het te gebruiken als een deel in zijn 1e Symfonie. Uiteindelijk heeft hij het deel toch uit de 1e Symfonie verwijderd. Waarom? Er gaan verschillende geruchten maar we zullen nooit de echte reden kunnen achterhalen. Pas in 1966 werd Blumine herontdekt en sindsdien staat het op menig concertprogramma. En niet zonder reden: het blijft een juweeltje. Je kunt het vergelijken met de muziek van een laat-negentiende-eeuwse Mendelssohn: mooie, lieflijke, vederlichte klanken: iets wat Mahlers muziek zelden is.